📖 Ders 5 — Fonksiyonlar

1. Neden fonksiyon? Kopyala-yapıştır cehennemi

Diyelim ki üç arkadaşını selamlayacaksın:

print("*" * 20)
print("Merhaba, ilker!")
print("*" * 20)

print("*" * 20)
print("Merhaba, ahmet!")
print("*" * 20)
# ... mehmet için bir daha kopyala 😩

Aynı kodu üç kez yazdın. Yarın çerçeveyi * yerine = yapmak istersen üç yeri düzelteceksin — birini unutursan program tutarsızlaşır. Fonksiyon bu derdi kökten çözer: tekrar eden işi bir kez tarif et, istediğin kadar kullan. Aslında yabancın da değil — print(), len(), type() hep birilerinin senin için yazdığı fonksiyonlardı. Bugün üretici tarafa geçiyorsun. 🏭

2. def: kendi komutunu icat et

def (define = tanımla), bir kod bloğuna isim takar. Tarif defterine yeni bir yemek eklemek gibi:

def selam_ver():          # tarifin adı: selam_ver
    print("Merhaba dünya!")   # tarifin adımları (girintili!)

Sözdizimi üç parçadır: def + isim + parantez () + iki nokta :. Gövde, tıpkı if ve for'daki gibi girintiyle içeride yazılır.

3. Çağırmak: ismi + parantez

def selam_ver():
    print("Merhaba dünya!")

selam_ver()     # → Merhaba dünya!
selam_ver()     # → Merhaba dünya!
selam_ver()     # → Merhaba dünya!

Tarif bir kez yazıldı, yemek üç kez pişti. Kodun tek gerçek kuralı: önce tanımla, sonra çağır — Python yukarıdan aşağı okur, henüz tanımlanmamış fonksiyonu tanımaz.

4. Parametre: makineye malzeme at

Yukarıdaki fonksiyon hep aynı şeyi söylüyor. Paranteze bir parametre koyarsan fonksiyon dışarıdan malzeme alan bir makineye dönüşür:

def bana_selam_ver(isim):        # isim = malzeme kapısı
    print(f"Merhaba, {isim}!")

bana_selam_ver("ilker")    # → Merhaba, ilker!
bana_selam_ver("ahmet")    # → Merhaba, ahmet!
bana_selam_ver("mehmet")   # → Merhaba, mehmet!

Çağrıda paranteze yazdığın değere argüman denir; içeride parametre adıyla yaşar. Birden fazla malzeme için virgülle sırala — çağrıdaki sıra, parametre sırasıyla eşleşir:

def dikdortgen_alan(en, boy):
    print(en * boy)

dikdortgen_alan(3, 5)    # en=3, boy=5 → 15

5. Varsayılan değer: "belirtilmezse böyle yap"

Parametreye = ile yedek değer verebilirsin. Argüman gelirse o kullanılır, gelmezse yedek devreye girer — restorandaki "acı belirtilmezse orta acı" kuralı:

def sayi_gir(sayi=0):
    print("Girilen sayı:", sayi)

sayi_gir(120)   # → Girilen sayı: 120
sayi_gir(11)    # → Girilen sayı: 11
sayi_gir()      # → Girilen sayı: 0   ← yedek devrede!

Zorunlu ve varsayılanlı parametreler karışabilir; varsayılanlılar sona yazılır: def kdvli_fiyat(fiyat, oran=20):

6. return: makineden çıkan ürün

def yaz(x):
    print(x * 2)      # ekrana yazar, ürün VERMEZ

def ver(x):
    return x * 2      # ürün verir, ekrana YAZMAZ

a = yaz(5)    # ekranda 10 belirir ama a = None 😱
b = ver(5)    # ekran boş ama b = 10 💪
print(b + 3)  # 13 — ürünle hesap yapabildim!

return'ün ikinci süper gücü: fonksiyonu o anda bitirir. Müfredattan asal kontrolü — bölen bulunduğu saniyede dava kapanır:

def asal_mi(sayi):
    if sayi < 2:
        return False        # 0 ve 1 asal değil — erken çıkış!
    for i in range(2, sayi):
        if sayi % i == 0:
            return False    # bölen bulundu, döngü bile devam etmez
    return True             # buraya ulaştıysa bölen yok → asal

print(asal_mi(17))   # True
print(asal_mi(25))   # False

7. Fonksiyondan fonksiyon çağırmak: LEGO 🧱

Bir fonksiyonun içinden başkasını çağırmak serbest — büyük programlar böyle kurulur: her parça tek iş yapar, karmaşık iş birleşimden doğar:

def kare(x):
    return x * x

def kareler_toplami(a, b):
    return kare(a) + kare(b)    # hesabı parçalara devret

print(kareler_toplami(3, 4))    # 9 + 16 = 25

8. Kısa bakış: *args ve **kwargs

print(1, 2, 3, 4, 5)'in istediği kadar değer kabul etmesi dikkatini çekti mi? Sırrı yıldızlı parametreler. Şimdilik sadece tanışıyoruz — derinlemesine ilerideki konularda:

def kullanici_kayit(ad, soyad, **ek_bilgiler):
    print("Ad Soyad:", ad, soyad)
    print("Ekstralar:", ek_bilgiler)

kullanici_kayit("ilker", "turan", meslek="öğretmen", sehir="İstanbul")
# Ad Soyad: ilker turan
# Ekstralar: {'meslek': 'öğretmen', 'sehir': 'İstanbul'}

*args → sınırsız sıralı argümanı demet (tuple) olarak toplar. **kwargs → sınırsız isimli argümanı sözlük (dict) olarak toplar. "Kaç malzeme geleceği belli olmayan makine" gördüğünde aklına yıldızlar gelsin, bu kadarı yeter. ⭐